Przed znieczuleniem
Znieczulenie dziecka nie jest tożsame ze znieczulaniem miniatury dorosłego. W Polsce anestezjologia pediatryczna jest częścią ogólnej anestezjologii, ale ze względu na liczne odrębności anatomiczne, fizjologiczne i psychiczne tylko część anestezjologów chce znieczulać dzieci. Są również tacy, którzy lubią znieczulać dzieci i doceniają ich naturalność w reakcjach z innymi ludźmi, a w przypadku dzieci z wrodzonymi czy nabytymi schorzeniami, wymagającymi często leczenia, uznają za konieczne zaoszczędzenie im wszelkich cierpień.
Znieczulenie ogólne u dziecka jest trudną decyzją dla Rodziców. Jednak najczęściej świetnie rozumieją, że przy koniecznym dla zdrowia zabiegu u dzieci niepełnosprawnych lub niewspółpracujących, ochrona psychiki przed skutkami stresu i zniesienie bólu w warunkach gwarantujących jak największe bezpieczeństwo są nieocenionym dobrodziejstwem współczesnej nauki. Często jest to jedyny sposób na wykonanie koniecznego zabiegu!
Przed samym zabiegiem zawsze odbywa się kwalifikacja anestezjologiczna wymagająca osobistego kontaktu małego pacjenta i jego rodzica czy opiekuna. Czasami konieczny jest wcześniejszy kontakt rodziców z anestezjologiem. W wypadku dzieci zdrowych przy istniejących wątpliwościach wystarczy kontakt telefoniczny, ale przy obecności istotnych chorób – wskazany kontakt osobisty z dzieckiem.
W dniu znieczulenia dla bezpieczeństwa Twojego dziecka zastosuj się do poniższych zaleceń:
Przez 4 godziny przed zabiegiem niczego nie podawaj do jedzenia i picia. W przypadku małych dzieci do 4 roku życia okres może być krótszy – 3 godziny. U tak małych dzieci przed znieczuleniem ambulatoryjnym, zwłaszcza przy upałach, dopuszczalne jest wypicie niewielkiej ilości czystego płynu na 1-2 godziny przed zabiegiem. Dzieci karmione piersią - przerwa co najmniej 2 godziny. Ubierz dziecko w luźne ubranko z dobrym dostępem do ramion i klatki piersiowej, godząc się na możliwość jego zabrudzenia w czasie zabiegu. Na 20-30 minut przed zabiegiem u dzieci najczęściej stosujemy premedykację w postaci słodkiego syropu, rzadziej tabletki lub mikrowlewki doodbytniczej. Ma to na celu zmniejszenie lęku, ilości podawanych środków do znieczulenia i ryzyka wymiotów pooperacyjnych. Wskazane jest umożliwienie oddania moczu przed zabiegiem, a u małych dzieci założenie czystego pampersa. U dzieci zdrowych, lub z chorobą dobrze kontrolowaną stosowanym leczeniem, nie wymagamy badań dodatkowych. Jest to wieloletnie zalecenie anestezjologów zajmujących się znieczuleniami dzieci, jako że te badania praktycznie nic nie wnoszą do znieczulenia dziecka, a wiążą się ze strachem i bólem, co często jest powodem braku współpracy z personelem medycznym.
W przypadku dzieci wymagana jest obecność z nim jednego z rodziców lub opiekunów prawnych. Nie może być to z przyczyn prawnych np. najlepsza sąsiadka, ukochana babcia czy starsze rodzeństwo. Dobrze by było, gdyby dziecko na zabieg pojechało ze swoją ulubioną zabawką, np. misiem. W przypadku dzieci bardzo ważne jest ich właściwe przygotowanie psychiczne do badania, pozytywne zmotywowanie i dobre nastawienie do kolejnej życiowej przygody. Proszę pamiętać, że rodzice są wzorcem dla dziecka i obecność wystraszonej, płaczącej, krzyczącej osoby „…nic się nie bój, mama i tata są z tobą, nic ci złego nie zrobią, uratujemy ciebie…” odbierane jest przez dziecko jako stan zagrożenia i pomimo widowiskowej manifestacji troski, efekt jest odwrotny od zamierzonego. Uwaga ta dotyczy szczególnie rodziców lub opiekunów tych dzieci, które ze względu na swój wiek lub dużą dojrzałość psychiczną rokują możliwość podjęcia współpracy z osobami wykonującymi znieczulenie. Prosimy o nieoszukiwanie dzieci przy wyjaśnianiu celu wizyty w Klinice, bo dziecko musi dla prawidłowego rozwoju komuś ufać. Również prosimy o współpracę i obecność rodzica przy indukcji znieczulenia, w celu redukcji lęku i przytrzymania dziecka zwłaszcza pobudzonego przed uzyskaniem znieczulenia. W okresie znieczulenia i zabiegu prosimy o czekanie na jego zakończenie poza salą zabiegową, nie dlatego, że chcemy coś ukryć, ale żeby móc się zajmować tylko pacjentem. Po zabiegu dziecko przekazujemy pod opiekę jeszcze śpiące, wydolne oddechowo i krążeniowo, czekając na powrót świadomości. Okres ten ściśle zależy od długości trwania zabiegu i wynosi od 15 do nawet wyjątkowo 60 minut. Dziecko spremedykowane najczęściej budzi się spokojnie, jest tylko wystraszone i splątane. Niestety, część dzieci budzi się z krzykiem i płaczem, a nawet z agresją, co jest przejawem reakcji lękowej związanej z obcym miejscem, ludźmi i nieznaną dziecku sytuacją. Natomiast świadczy to o pełnej wydolności krążeniowo-oddechowej i o tym, że pora jechać do domu, gdzie w znanych sobie warunkach poczuje się bezpiecznie i szybko dojdzie do siebie. Opiekunowie dziecka decydujący się na znieczulenie w warunkach ambulatoryjnych powinni mieć świadomość, że dziecko po zabiegu do kilkunastu godzin nie będzie się zachowywało tak jak przed nim. Jak najszybsze zabranie dziecka do domu jest kompromisem między znieczuleniem w warunkach szpitalnych zapewniającym całodobową opiekę nad pacjentem (kosztowne szpitale prywatne, lub trudno dostępne publiczne), a ponoszonymi kosztami i dobrem małego pacjenta. Dziecko lepiej akceptuje atmosferę domu i obecność znanych sobie opiekunów, których kwalifikacje do opieki, tak jak przy każdej chorobie lub niedyspozycji dziecka, są wystarczające.
Możliwe powikłania
Powikłania zagrażające życiu lub powodujące trwałe kalectwo są niezwykle rzadkie przy obecnie stosowanym sprzęcie i lekach. Pełne monitorowanie parametrów życiowych gwarantujących utrzymanie właściwych wartości oddychania i krążenia, oraz wyeliminowanie leków mogących wywołać najgroźniejsze, niezwykle rzadkie powikłanie, jakim jest zatrzymanie krążenia, gorączka złośliwa, pozwala na skupienie się na niegroźnych i przemijających niespodziankach, z jakimi przy znieczuleniu dzieci zdarza się nam spotykać. Rzadko zdarzają się wymioty pooperacyjne, głównie u dzieci po licznych ekstrakcjach z nieuchronnym podkrwawianiem i odruchowym połykaniem krwi. Zdarza się wtedy zwrócenie strawionej, czarnej krwi. Również zdarzy się to po podaniu większej ilości wody do wypicia, zwłaszcza w okresie transportu do domu. U dzieci z nadwrażliwością możliwe jest wystąpienie przejściowego skurczu oskrzeli z przemijającą dusznością wymagające stosowania leków dożylnych lub w inhalacji. Czasami zdarzają się krwawienia z miejsca operowanego wymagające podania leków lub dodatkowego zaopatrzenia chirurgicznego. Czasem występują przemijające alergiczne reakcje skórne (wysypka lub rumień). Objawy typowe po znieczuleniu to swędzenie nosa i oczu, drapanie i ból w gardle. W późniejszym okresie możliwe są infekcje nosogardzieli i górnych dróg oddechowych związane z penetracją mikroorganizmów bytujących normalnie w jamie ustnej do uszkodzonej tkanki, np. w wyniku usunięcia zęba.
Dzieci, które przed ukończeniem trzeciego roku życia przechodzą wiele operacji w znieczuleniu ogólnym, mają podwyższone ryzyko trudności z nauką w późniejszym okresie życia – informują naukowcy z USA na łamach pisma „Anesthesiology” w 2009 r. Już wcześniejsze badania na zwierzętach sugerowały, że leki znieczulające powodują zaburzenia w rozwoju mózgu młodych osobników. W swojej najnowszej pracy grupa doktora Roberta Wildera z Mayo Clinic dowiodła, że stosowanie znieczulenia ogólnego u bardzo małych dzieci może mieć podobne konsekwencje. Naukowcy wykorzystali w swojej pracy dane 5357 dzieci urodzonych w latach 1976-1982 i na podstawie szczegółowej analizy historii poszczególnych pacjentów odkryli, że jednorazowe zastosowanie znieczulenia ogólnego u małego dziecka nie jest szkodliwe, natomiast podawanie środków znieczulających częściej u dzieci przed ukończeniem trzeciego roku życia zwiększa dwukrotnie ryzyko wystąpienia trudności w nauce przed ukończeniem przez nie 19 lat. Nie można też wykluczyć, że wpływ na to mają nie same leki znieczulające, a choroby wymagające w tym wieku licznych zabiegów w znieczuleniu.
Zabiegi ambulatoryjne u dzieci – przeciwwskazania:
- di-per-te, Heine-Medina, Hemophilus – dwa dni po szczepieniu
- świnka, różyczka, ospa wietrzna i odra – dwa tygodnie po szczepieniu.
- Ospa wietrzna – gdy wyschnie ostatni wykwit
- Świnka – 10 dni po stwierdzeniu powiększonych węzłów
- Odra – 5 dni po wystąpieniu zmian skórnych
- Różyczka – 7 dni po wystąpieniu zmian skórnych
- Koklusz – 21 dni od pierwszych objawów lub 6 dni od rozpoczęcia podawania antybiotyku.
Nie wiem, czy te informacje odpowiedzą na wszystkie pytania dotyczące znieczulenia Waszego dziecka. Jeżeli zdecydujecie się na wykonanie zabiegu, przy którym potrzebna będzie moja pomoc, wszystkie inne wątpliwości wyjaśnimy razem. Jestem pewien, że podjęte decyzje dobrze będą służyły Jego zdrowiu i bezpieczeństwu.
